Rok 1920. Bój pod Paprocią i Pęchratką.

A JEŚLI KOMU DROGA OTWARTA DO NIEBA,
TYM, CO SŁUŻĄ OJCZYŹNIE.

[Jan Kochanowski, Pieśń XII, Ks. 2]

  Pod koniec listopada br. podczas prac prowadzonych na terenie Gminy Andrzejewo (woj. mazowieckie), przez ekipę Stowarzyszenia „Wizna 1939”, natrafiono na szczątki ludzkie. W rejonie tym już od kilku miesięcy prowadzone są badania miejsc ostatniego boju 18. Dywizji Piechoty (Żelaznej Dywizji), we wrześniu 1939 r. wchodzącej w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”. To wspólny projekt Stowarzyszenia „Wizna 1939” i Gminy Andrzejewo.

   Po powiadomieniu policji i udzieleniu zgody przez prokuratora na dalsze prace,  w dniach 27-28 listopada, pod nadzorem archeologa, przeprowadzono ekshumację odnalezionych szczątków. W wyniku wykonanych czynności okazało się, że natrafiono na zbiorową mogiłę żołnierzy polskich poległych w wojnie z bolszewikami, w boju pod Paprocią i Pęchratką (w okolicach Zambrowa), w dniu 4 sierpnia 1920 roku. Byli to żołnierze 201. pułku piechoty (ochotniczego), którego główną siłę stanowili harcerze, przy czym wg relacji okolicznych mieszkańców, polegli - to studenci Politechniki Warszawskiej; informacje te są obecnie badane.

     W wyniku przeprowadzonej ekshumacji stwierdzono (co potwierdziła także analiza antropologiczna), że w mogile było pochowanych dziesięciu żołnierzy, wśród nich jeden dorosły (25-30 lat), osiem osób w wieku 17-20 lat i jeden ochotnik w wieku 14-17 lat. Według przekazów miejscowej ludności, bolszewicy części z nich pościnali głowy, co znalazło potwierdzenie podczas ekshumacji i w wynikach badań antropologicznych. Ponadto stwierdzono, że jeden z poległych żołnierzy został dobity strzałem w tył głowy, o czym świadczy zachowany otwór w czaszce oraz odnaleziony drugi pocisk, który utkwił w środku ciała. Pośród nielicznych artefaktów w mogile odnaleziono polskie guziki z orłem, guziki od bielizny osobistej oraz złoty sygnet z oczkiem jednego z żołnierzy-ochotników.

   Dla zabezpieczenia możliwości przyszłej identyfikacji poległych żołnierzy, próbki odnalezionych szczątków przekazano do Zakładu Genetyki Sądowej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, gdzie zostaną wykonane badania DNA.

    W związku z odnalezieniem mogiły i wynikami ekshumacji, przygotowywana jest uroczystość pogrzebowa, zaplanowana na wiosnę 2018 r. Żołnierze zostaną pochowani wśród swoich kolegów i towarzyszy broni z 201 pp., w kwaterze wojennej z 1920 r. na cmentarzu w miejscowości Szumowo k. Zambrowa (woj. podlaskie). 

   Informujemy przy tym, że w dniu wczorajszym zawiązał się komitet organizacyjny uroczystości, w skład którego weszli:
- Wójt Gminy Szumowo Jarosław Cukierman,
- Wójt Gminy Andrzejewo Michał Rutkowski,
- oraz Prezes Stowarzyszenia „Wizna 1939” i Fundacji „Honor, Ojczyzna” im. Majora Władysława Raginisa - Dariusz Szymanowski.

   Niniejszym zwracamy się z apelem do innych organizacji, stowarzyszeń, fundacji, instytucji i osób fizycznych, o włączenie się w organizację tego wyjątkowego wydarzenia. Zainteresowanych prosimy o kontakt mailowy:
Dariusz Szymanowski, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. lub
Marcin Sochoń, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 Dariusz Szymanowski